Hội họa Thu Trần cuối 2017 chính là “Quyền của người đàn bà đang yêu”!

Yết Lam 04/07/2018


Cuối năm 2017, có một triển lãm cá nhân toàn tranh trừu tượng lần đầu tiên khá ấn tượng của một nữ họa sỹ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Tên triển lãm chỉ một chữ là “Thu”. Nhưng đây cũng chính là tên người, tên họa sỹ tác giả, chứ không phải là nhân thời tiết thu. Tên đầy đủ của họa sỹ là Trần Thị Thu, nhưng có thể gọi là Trần Thu hoặc Thu Trần. Tuổi đời của tác giả nhiều kinh nghiệm sống, ngược lại, tuổi nghề của nữ họa sỹ lại đang hừng hực trẻ trung. Con người của họa sỹ và những tác phẩm nói cho chúng ta biết như vậy. Cũng dễ hiểu là họa sỹ chọn ngay lối vẽ “action painting” (hội họa hành động) để tha hồ biểu hiện cảm xúc không giới hạn của mình, với những bức tranh khổ khá lớn (1,5m chiều rộng - 3m, 3,5m chiều dài).

 

Họa sỹ Thu Trần


Lần đầu tiên nghe những bài hát tiếng Anh nổi tiếng chọn lọc, những ca khúc đã trở thành kinh điển của thập kỷ 80, tôi sởn gai ốc rồi trào nước mắt khi nghe đến bài hát Woman in love của Bee Gees sáng tác, Barbra Streisand hát. Của đáng tội khi đó tôi chưa hề biết chữ tiếng Anh nào, nhưng cảm thấy rõ rệt giai điệu lời hát và phối nhạc của bài ca cứ như những đợt sóng đều đều dội vào vách đá. Mới đầu thì còn dập dềnh dịu dàng, càng về sau những đợt sóng càng sôi sục, ồn ào, dữ dội, đau đớn, ngơ ngác nhưng mạnh mẽ, rồi tan nát. Nhưng đáng sợ nhất là nó cứ liên tục, liên miên bất tuyệt những đợt sóng không biết đến khi nào mới ngừng như thế, có lẽ là mãi mãi…

Khi chứng kiến hội họa của họa sỹ Thu Trần, tôi có lại cảm giác gần giống như thế. Có điều gì đó bền bỉ, dữ dội, đau đớn và quyết liệt, liên tục rồi liên tục không biết đến khi nào là giới hạn trong cách mà Thu vẽ những bức tranh của mình.

 

Thu Trần, Chiều bên sông


Hiếm ai bắt đầu sự nghiệp hội họa khi mới… 40 tuổi. Ở ta, đến tuổi đó hầu hết đã ổn định với một sự nghiệp to hay nhỏ nào đó, rồi cam phận trở về già, lĩnh lương hưu. Đó là nói đến đàn ông chứ chưa kể đến phụ nữ. Cũng ở ta, thường phụ nữ mệt mỏi nhiều thứ gánh vác nên già sớm hơn đàn ông thì phải, những người đàn bà ở nông thôn, thường tuổi bốn mươi là chờ đợi việc sắp có cháu. Ấy vậy mà Trần Thị Thu lại dám bắt đầu dành toàn tâm toàn sức của mình vào việc vẽ, ở tuổi đó. Sau một giải thưởng kỳ lạ của những bậc thầy giám khảo có mắt xanh trong một triển lãm khu vực Tây Bắc - Việt Bắc năm 2010, Trần Thị Thu mới bước hẳn chân vào hội họa năm chị tròn... tứ thập. Không liên quan, nhưng điều này làm ta nhớ đến quyết định của Paul Gauguin (1848  -1903), cũng khoảng năm ông hơn 40 tuổi, khi ông quyết dứt bỏ Paris để đến Tahiti, để mà trở thành danh họa Gauguin của thế giới…

 

Thu Trần, Cảm xúc - Vô đề I


Tôi cứ hình dung con đường đến với quyết tâm hội họa của Thu như là người làm ruộng bậc thang. Thoạt tiên, vào mùa khô, người ta gọt từng vỉa ruộng từ dưới lên nối nhau cao dần, trong nhiều năm trời, cao dần lên đến tận đỉnh núi. Đến mùa nước, lại dẫn nước từ trên cao chảy theo các vỉa bậc thang tràn xuống trong có một mùa. Sinh năm 1970 tại làng Chuông ở Hà Tây cũ (Phương Trung, Thanh Oai, Hà Nội ngày nay), nơi có nghề chằm nón và đan lát nổi tiếng từ trong lịch sử cho tới tận bây giờ, nhưng theo gia đình, chị lại lớn lên tận “thủ phủ Tây Bắc” Sơn La. Thích nghề vẽ từ thuở thiếu nhi, lớn lên biết đến Trường Cao đẳng Sư phạm Nhạc họa Trung ương, Thu đi học, và thanh thản trở về Sơn La lập nghiệp với nghề giáo viên dạy vẽ, tưởng thế đã xong và yên tâm đợi già.

 

Thu Trần, Cảm xúc - Vô đề II


Thế nhưng đường đời run rủi thế nào, mà tình yêu vẽ, tức gọi văn vẻ là sự đam mê sáng tác cứ “xúi” Thu chảy theo như nước ruộng bậc thang từ trên cao tràn xuống, rất nhanh và ào ạt. Thoạt tiên là từ Sơn La, chị dịch chuyển xuống Hòa Bình để dạy và đi học nâng cao tiếp về nghệ thuật. Sau đó lại dịch từ Hòa Bình xuống Hà Nội, không phải như nhiều người khác xuống Thủ đô kiếm việc làm và chỗ ở tại một cơ quan công ty nào đó, mà là để Thu được sống và vẽ tự do trong một môi trường sinh hoạt nghệ thuật sôi động nhất so với tất cả các thành thị khác ở trong nước. Cả quá trình này, chị đã gặp phải không ít nhọc nhằn, và như những người phụ nữ Việt mềm yếu khác, họa sỹ đã phải rớt không ít nước mắt. Nhưng cũng lại như những người đàn bà Việt mềm yếu mà mạnh mẽ ở nơi sâu thẳm, chị lại lau khô nước mắt bằng chiếc khăn thời trang vải đũi nhuộm chàm độc đáo do chính chị làm, rồi lại bước tiếp và vẽ tiếp.

 

Thu Trần, Cảm xúc - Vô đề III


Chị vẽ như tình yêu của trẻ con với đá bóng gôn gạch, tức là việc thắng lợi chỉ là sút đổ hòn gạch của đội bạn, chứ không nặng nề và đầy toan tính như đá giải ngoại hạng Anh của người lớn. Bởi thế nên việc vẽ đối với Thu luôn miệt mài và đầy thích thú. Họa sỹ, nhà nghiên cứu nghệ thuật Phan Cẩm Thượng, người từng có nhiều thời gian tận mắt xem Trần Thị Thu vẽ, miêu tả: “Bà vẽ rất nhanh, như một hình thức lên đồng, rồi nhập hẳn mình vào bức họa, vẽ bằng bút, trát bằng bay, vẩy, day, rồi có thể bốc mầu, quệt bằng tay một cách vô thức. Xung quanh nơi vẽ, tất cả đều bị vấy mầu, và có lẽ nó cũng nối liền với bức tranh, nếu có thể chắp chúng lại. Thu cứ thế vẽ, tung bút từ chỗ này sang chỗ kia theo một nhịp điệu nào đó từ bên trong cảm xúc không biết trước, cũng không biết cái sự vẽ này kết thúc ở đâu, hết lượt này đến lượt khác, sau đó thì đổ mầu và vẩy. Thu ưa lối trừu tượng thơ mộng và mạnh mẽ, tự do thể hiện xúc cảm không kiểm soát, giống như người lao vào cơn khát tình, bốc đồng và giải tỏa bằng được năng lượng kìm nén bấy lâu.”

 

Thu Trần, Cảm xúc - Vô đề IV


Người ta gọi lối vẽ này là “action painting”, còn nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng lại gọi bằng tiếng dân tộc là “hội họa lên đồng”. Điều đó có nghĩa là hiệu quả cuối cùng của bức tranh không quan trọng bằng sự sung sướng tuyệt vời lúc đang vẽ. Giống với quyền của người đàn bà đang yêu vậy, nếu tính toán đến hiệu quả và căn ke nó như các loại hội họa khác, khéo lại trở thành hậu quả. Nhưng có dấu vết nào còn lại từ những cảm giác tuyệt vời mà lại không hay cho được?

Con người ta, không phải ai cũng như nhau hiểu ra ý nghĩa cuộc đời của mình dành cho một điều gì, hoặc biết mình làm việc nào là thích nhất, hay nhất so với chính mình. Hầu hết phải sống dưới một sự quy định nào đó, rồi đến một độ tuổi nào đó, thì cam phận, đổ tại số giời. Thật may mắn cho người nào nhận ra sớm điều gì đó sẽ là ý nghĩa của cuộc đời cá nhân mình. Họa sỹ Trần Thị Thu là một người như vậy. Với triển lãm cá nhân đầu tiên của mình, tác giả chỉ bày dưới 15 bức họa khổ lớn, một phần trong số tranh mà chị vẽ liên tục trong vòng 2 năm là đã chật hai phòng triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật. Người xem sẽ được chiêm ngưỡng trong cái lạnh đầu đông phía Bắc, những tác phẩm “nóng rực” xúc cảm nhiều chiều đúng nghĩa của một nữ họa sỹ vẽ như một người đàn bà đang yêu. Để yêu một con người cụ thể thì khá là bất trắc, có thể được cho nhiều hơn đáng nhận, hoặc ngược lại có thể bị bỏ bê, hờ hững. Nhưng tình yêu đối với nghệ thuật không bao giờ phụ bạc ta như một hình nhân cụ thể, trừ khi ta hết lửa để nung nấu nó…           

 

Y.L

Bài viết liên quan / related articles
ý kiến - thảo luận / comments:
Mời bạn thảo luận / comments:

Họ tên:

Email:

Capcha

captcha

(Đề nghị gõ chữ tiếng Việt có dấu và không viết tắt)